Duurzaamheidsrapportage beschermt bedrijven niet (meer) tegen kritiek
De afgelopen jaren hebben nieuwe regels van overheden in heel Europa bedrijven verplicht om uitgebreider verslag uit te brengen over hun inspanningen op het gebied van duurzaamheid. Sindsdien kunnen partijen zoals ngo’s en journalisten die inzichten gebruiken om hun kritiek op bedrijven aan te scherpen. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek dat deze maand is gepubliceerd in het Journal of Management Studies.
De afgelopen jaren hebben nieuwe regels van overheden in heel Europa bedrijven verplicht om uitgebreider verslag uit te brengen over hun inspanningen op het gebied van duurzaamheid. Sindsdien kunnen partijen zoals ngo’s en journalisten die inzichten gebruiken om hun kritiek op bedrijven aan te scherpen. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek dat deze maand is gepubliceerd in het Journal of Management Studies.
'Deze groepen hebben vaker kritiek omdat de nieuwe regels het makkelijker maken om bedrijven met elkaar te vergelijken’, legt Julia Bartosch, universitair docent organisatieverandering aan de Radboud Universiteit, uit. ‘Vroeger konden bedrijven kritiek afzwakken door vrij algemene inspanningen op het gebied van duurzaamheid te benadrukken, toen er nog helemaal geen regelgeving was. We hebben vastgesteld dat, nu de regelgeving iedereen dezelfde eisen opleggen, bedrijven die meer details over hun duurzaamheidsactiviteiten verstrekken juist de verwachtingen ten aanzien van verantwoord ondernemen verhogen en daarmee ook de mate van toezicht.’
‘Dat laat zien dat de regelgeving dus een positief effect heeft’, zegt Bartosch, ‘Het bedrijfsleven moet aan nieuwe verwachtingen voldoen om kritische blikken te vermijden en zo de kloof tussen hun gedrag en de gestegen verwachtingen te dichten.’
Goede timing
Het onderzoek heeft de timing mee, aangezien beleidsmakers in heel Europa momenteel debatteren over hoe gedetailleerd de rapportagevereisten op het gebied van duurzaamheid moeten zijn. Recente voorstellen hebben geleid tot een vermindering van de rapportageverplichtingen voor bedrijven, uit zorg dat uitgebreide openbaarmaking administratieve lasten met zich meebrengt en het bedrijfsleven schaadt. Volgens Bartosch wijzen de resultaten op iets anders. ‘Met dit onderzoek tonen we aan dat minder precieze en meer vrijwillige regelgeving niet per se beeter is voor het bedrijfsleven, en dat lakse regelgeving geen bescherming biedt tegen klachten van belanghebbenden.’
‘Strengere regels hadden een manier kunnen zijn om weer beter onderscheid te maken tussen bedrijven die echt investeren in de duurzaamheid van hun bedrijfsvoering en bedrijven die dat alleen maar ‘doen alsof’. Die kans is nu verspeeld‘, volgens Bartosch.
Schild tegen kritiek
Lange tijd was het rapporteren over inspanningen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen (‘MVO’) vrijwillig voor bedrijven. ‘Hierdoor konden bedrijven die wel rapporteerden, hun rapportage gebruiken om hun activiteiten in te spotlights te zetten. Bovendien werkte het als schild tegen kritiek’, legt Bartosch uit.
Sinds 2017 dwingt regelgeving in de EU bedrijven om openbaar te maken welke activiteiten zij op het gebied van MVO ontplooien. Deze regelgeving heeft de hoeveelheid informatie vergroot en een gelijk speelveld gecreëerd, wat betekent dat de rapporten van verschillende bedrijven meer op elkaar zijn gaan lijken, met name doordat de achterblijvers hun achterstand hebben ingehaald. Bartosch benadrukt dat de regelgeving zo is opgezet dat openbaarmaking verplicht is, maar dat het daadwerkelijke toezicht wordt uitgeoefend door belanghebbenden en de particuliere markt, in plaats van door overheden. In hun onderzoek wilden Bartosch en haar collega’s Emma Avetisyan (Audencia Business School) en Philipp A. Thompson (Freie Universität Berlin) achterhalen of dit beleid daadwerkelijk effectief was in het stimuleren van deze vorm van toezicht.
Meer transparantie, meer controle
Om dat in kaart te brengen, analyseerden Bartosch en haar collega’s gegevens van meer dan 1500 bedrijven over de hele wereld, tussen 2007 en 2018. Bartosch: ‘Wat we ontdekten, was dat bedrijven die verplicht waren informatie over hun activiteiten op het gebied van milieu, maatschappij en bestuur openbaar te maken, aanzienlijk vaker door het publiek werden beschuldigd van onverantwoord zakelijk gedrag. Door de transparantie is het voor beleggers, ngo’s, journalisten en andere belanghebbenden gemakkelijker geworden om te wijzen op tekortkomingen bij deze bedrijven. De regelgeving werkte zoals bedoeld: het toezicht werd gestimuleerd.’
Publicatie
Bartosch, J., Avetisyan, E. and Thompson, P.A. (2026), Government Orchestration at Play: The Influence of Disclosure Regulation on Stakeholder Accusations and the Role of CSR. J. Manage. Stud.. https://doi.org/10.1111/joms.70130